Θέμα: Ν. 5197/2025: «Παρεμβάσεις στο νομοθετικό πλαίσιο της Εθνικής Σχολής Δικαστικών Λειτουργών, στον Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων και Κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών και στον Κώδικα Συμβολαιογράφων και λοιπές διατάξεις» (ΦΕΚ 76Α/16-5- 2025).»

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 76Α΄/16-5-2025 ο Ν. 5197/2025 με τίτλο

«Παρεμβάσεις στο νομοθετικό πλαίσιο της Εθνικής Σχολής Δικαστικών Λειτουργών, στον Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων και Κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών και στον Κώδικα Συμβολαιογράφων και λοιπές διατάξεις», στον οποίο περιλαμβάνονται διατάξεις συμβολαιογραφικού ενδιαφέροντος και ειδικότερα:

α) με το άρθρο 41 αυτού τροποποιείται η παράγραφος 1 του άρθρου 21 Κώδικα Συμβολαιογράφων (Ν. 2830/2000) και καταργείται το ανώτατο όριο ηλικίας υποψηφίου συμμετέχοντος στον εισαγωγικό διαγωνισμό συμβολαιογράφων,

β) με το άρθρο 42 αυτού τροποποιείται η παράγραφος 2 του άρθρου 25 Κώδικα Συμβολαιογράφων (Ν. 2830/2000) όσον αφορά στον ακριβή προσδιορισμό του αριθμού των κενών θέσεων, οι οποίες θα καλυφθούν με διαγωνισμό,

γ) με το άρθρο 43 αυτού προστίθεται διάταξη στην παράγραφο 4Α του άρθρου 28 Κώδικα Συμβολαιογράφων (Ν. 2830/2000) όσον αφορά την μετάθεση συμβολαιογράφου για λόγους υγείας.

Οι νέες διατάξεις παρατίθενται κατωτέρω μετά των σχετικών αιτιολογικών εκθέσεων αυτών:

Άρθρο 41

Ηλικία διοριζόμενου συμβολαιογράφου -Τροποποίηση παρ. 1 άρθρου 21 Κώδικα Συμβολαιογράφων

Στην παρ. 1 του άρθρου 21 του Κώδικα Συμβολαιογράφων (ν. 2830/2000, Α’ 96), περί ηλικίας διοριζομένου, επέρχονται οι ακόλουθες τροποποιήσεις: α) στο πρώτο εδάφιο διαγράφονται οι λέξεις «και δεν έχει υπερβεί το τεσσαρακοστό πέμπτο (45ο) έτος», β) το δεύτερο εδάφιο διαγράφεται και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:

«1. Συμβολαιογράφος διορίζεται όποιος έχει συμπληρώσει το εικοστό όγδοο (28ο) έτος της ηλικίας του.»

Αιτιολογική Έκθεση

Με την αξιολογούμενη ρύθμιση, τροποποιείται η παρ. 1 του άρθρου 21 του Κώδικα Συμβολαιογράφων (ν. 2830/2000, Α΄ 96), περί ηλικίας διοριζομένου, και, συγκεκριμένα, απαλείφεται το ανώτατο ηλικιακό όριο διοριζομένου συμβολαιογράφου. Η ως άνω τροποποίηση κρίνεται επιβεβλημένη και σκόπιμη, κατόπιν της έκδοσης των υπ’ αρ. 781/2024, 782/2024, 783/2024, 784/2024,  802/2024,  803/2024,  804/2024,  807/2024,  808/2024  και  809/2024 αποφάσεων του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών.

Ως προς τις ανωτέρω αποφάσεις, δέκα υποψήφιοι συμβολαιογράφοι στο πλαίσιο του διαγωνισμού του έτους 2022, οι οποίοι είχαν υπερβεί το τεσσαρακοστό πέμπτο (45ο) έτος της ηλικίας τους προσέφυγαν στο Διοικητικό Εφετείο Αθηνών. Επί των αιτήσεων ακυρώσεως το Δικαστήριο έκρινε ότι η διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 21 του Κώδικα Συμβολαιογράφων αντίκειται ως προς το ανώτατο όριο ηλικίας διοριζομένου στην παρ. 1 του άρθρου 4 και στην παρ. 1 του άρθρου 6 της Οδηγίας 2000/78/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2000, για τη διαμόρφωση γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία, όπως αυτά ενσωματώθηκαν στην ελληνική έννομη τάξη με τα άρθρα 4 και 6 του ν. 4443/2016 (Α’ 232) και κωδικοποιήθηκαν με τα άρθρα 18 και 20 του Κώδικα Ατομικού Εργατικού Δικαίου (Π.Δ. 80/2022, Α’ 222).

Ειδικότερα, κρίθηκε ότι η ρύθμιση αυτή, ήτοι το όριο των σαράντα πέντε  (45)  ετών,  δεν  προκύπτει  ότι  συνιστά  ουσιαστική  και καθοριστική προϋπόθεση για την άσκηση της συγκεκριμένης επαγγελματικής δραστηριότητας του συμβολαιογράφου κατά την έννοια της παρ. 1 του άρθρου 4 της ανωτέρω Οδηγίας, όπως έχει ενσωματωθεί, έχει δε ως αποτέλεσμα τη δυσμενέστερη μεταχείριση ορισμένων ατόμων έναντι άλλων, τελούντων υπό τις αυτές συνθήκες, εκ μόνου του λόγου ότι τα άτομα αυτά έχουν συμπληρώσει το τεσσαρακοστό πέμπτο έτος της ηλικίας (σκέψη 9 σε όλες τις αποφάσεις).

Σημειώνεται ότι το όριο των σαράντα πέντε (45) ετών είχε τεθεί με το άρθρο 54 του ν. 4745/2020 (Α’ 214), περί ρυθμίσεων για την επιτάχυνση της εκδίκασης εκκρεμών υποθέσεων του ν. 3869/2010 (Α’ 130), σύμφωνα με τις επιταγές της παρ. 1 του άρθρου 6 της Ε.Σ.Δ.Α., ως προς την εύλογη διάρκεια της πολιτικής δίκης, τροποποιήσεων του Κώδικα Δικηγόρων και άλλων διατάξεων, σε συμμόρφωση με την με αρ.2421/2018 απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι με τις ανωτέρω δέκα αποφάσεις το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών έκρινε ότι «ο δικαιολογητικός λόγος θεσπίσεως συγκεκριμένου ορίου ηλικίας για την πρόσβαση στο επάγγελμα του συμβολαιογράφου δεν συνάγεται ούτε και από τις προπαρασκευαστικές εργασίες για την ψήφιση των προγενέστερων νόμων περί οργανώσεως του συμβολαιογραφικού επαγγέλματος και των σχετικών αιτιολογικών εκθέσεων των νόμων αυτών, οι οποίοι, ανεξαρτήτως των ανωτέρω, δεν εμφανίζουν πάντως και ορισμένη συνοχή, καθόσον αρχικά και για εκατό σαράντα (140) έτη δεν υπήρχε ανώτατο όριο ηλικίας για την πρόσβαση στο συμβολαιογραφικό επάγγελμα, ακολούθως, ορίσθηκε ως ανώτατο όριο ηλικίας το πεντηκοστό (50ο), το οποίο στη συνέχεια μειώθηκε στο τεσσαρακοστό (40ο), κατόπιν αυξήθηκε και πάλι στο τεσσαρακοστό πέμπτο (45ο), μειώθηκε στο τεσσαρακοστό δεύτερο (42ο) και ήδη έχει διαμορφωθεί στο 45ο έτος της ηλικίας. Η ρύθμιση συνεπώς αυτή δεν προκύπτει ότι συνιστά ουσιαστική και καθοριστική προϋπόθεση για την άσκηση της συγκεκριμένης επαγγελματικής δραστηριότητας κατά την έννοια των διατάξεων του άρθρου 4 παρ. 1 της οδηγίας, έχει δε ως αποτέλεσμα τη δυσμενέστερη μεταχείριση ορισμένων ατόμων έναντι άλλων, τελούντων υπό τις αυτές συνθήκες, εκ μόνου του λόγου ότι τα άτομα αυτά έχουν συμπληρώσει το τεσσαρακοστό πέμπτο έτος της ηλικίας» (σκέψη 9 σε όλες τις αποφάσεις), με αποτέλεσμα να καθίσταται εύλογη η κατάργηση της διάταξης σχετικά με το ανώτατο ηλικιακό όριο διοριζομένου συμβολαιογράφου.

Επιπλέον, το δεύτερο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 21 του Κώδικα Συμβολαιογράφων απαλείφεται ως άνευ αντικειμένου, λαμβανομένης υπόψη της κατάργησης του ανώτατου ηλικιακού ορίου διοριζομένου συμβολαιογράφου.

Άρθρο 42

Ορισμός αριθμού θέσεων προς πλήρωση με εισαγωγικό διαγωνισμό - Τροποποίηση παρ. 2 άρθρου 25 Κώδικα Συμβολαιογράφων

Στην παρ. 2 του άρθρου 25 του Κώδικα Συμβολαιογράφων (ν. 2830/2000, Α’ 96), περί εισαγωγικού διαγωνισμού υποψηφίων συμβολαιογράφων, επέρχονται οι ακόλουθες τροποποιήσεις: α) η λέξη «Απριλίου» αντικαθίσταται από τη λέξη «Ιανουαρίου» και β) προστίθενται οι λέξεις «οι οποίες δεν καλύφθηκαν με αίτηση μετάθεσης κατά τα οριζόμενα στα άρθρα 18 και 28,» και η παρ. 2 διαμορφώνεται ως εξής:

«2. Στην προκήρυξη ορίζεται ο συνολικός αριθμός θέσεων που θα πληρωθούν σε κάθε ειρηνοδικειακή περιφέρεια των Εφετείων της χώρας, με βάση τις κενές θέσεις που υπάρχουν την 1η Ιανουαρίου του έτους έκδοσης της υπουργικής απόφασης, οι οποίες δεν καλύφθηκαν με αίτηση μετάθεσης κατά τα οριζόμενα στα άρθρα 18 και 28, ο χρόνος έναρξης του διαγωνισμού, η κατανομή των εφετειακών περιφερειών στα εξεταστικά κέντρα της παρ. 1, και κάθε άλλο θέμα σχετικό με τον διαγωνισμό.»

Αιτιολογική Έκθεση

Με την αξιολογούμενη ρύθμιση, τροποποιείται η παρ. 2 του άρθρου 25 του Κώδικα Συμβολαιογράφων (ν. 2830/2000, Α’ 96), περί εισαγωγικού διαγωνισμού υποψηφίων συμβολαιογράφων. Από τον συνδυασμό του άρθρου 18, της παρ. 1 του άρθρου 25 και της παρ. 1 του άρθρου 28 του Κώδικα Συμβολαιογράφων συνάγεται ότι, προκειμένου να μετατεθεί ένας συμβολαιογράφος, οφείλει να υποβάλει αίτηση τον Ιανουάριο εκάστου έτους, στοχεύοντας στο ποσοστό είκοσι τοις εκατό (20%) των θέσεων κάθε ειρηνοδικειακής περιφέρειας ή στη μία εκ των δύο κενούμενων θέσεων που υπάρχουν μέχρι 1η Ιανουαρίου εκάστου έτους.

Αν υπάρχει μόνο μία κενή θέση, αυτή καλύπτεται με διαγωνισμό.

Περαιτέρω, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 25 του Κώδικα Συμβολαιογράφων, στην προκήρυξη ορίζεται ο συνολικός αριθμός θέσεων που θα πληρωθούν σε κάθε ειρηνοδικειακή περιφέρεια των Εφετείων της χώρας με βάση τις κενές θέσεις που υπάρχουν την 1ηΑπριλίου του έτους έκδοσης της υπουργικής απόφασης.

Το πλέγμα των ανωτέρω διατάξεων εισάγει αναιτιολόγητη διάκριση στον τρόπο πλήρωσης των θέσεων (μετάθεση έναντι διαγωνισμού), δεδομένου ότι το ποσοστό που ορίζει ο Κώδικας για την πλήρωση κενών θέσεων με μετάθεση περιορίζεται σημαντικά. Και τούτο, διότι ο αιτών τη μετάθεση θα πρέπει να αρκεστεί στις θέσεις που κενώνονται από τις 2 Απριλίου του προηγούμενου έτους μέχρι την 1η Ιανουαρίου του έτους υποβολής της αίτησης (δηλαδή σε χρονικό διάστημα εννέα μηνών), ενώ για την πλήρωση με διαγωνισμό διατίθενται οι θέσεις, που έχουν κενωθεί από τις 2 Απριλίου του προηγούμενου έτους μέχρι την 1η Απριλίου του έτους προκήρυξης του διαγωνισμού (δηλαδή σε χρονικό διάστημα δώδεκα μηνών), πλην αυτών, που θα έχουν διατεθεί με μετάθεση (εφόσον υπάρξει σχετικό ενδιαφέρον) και υπό τους όρους και τις προϋποθέσεις που τάσσει ο νόμος.

Άρθρο 43

Μετάθεση συμβολαιογράφου για λόγους υγείας - Προσθήκη παρ. 4Α στο άρθρο 28 του Κώδικα Συμβολαιογράφων Στο άρθρο 28 του Κώδικα Συμβολαιογράφων (ν. 2830/2000, Α’ 96), περί μετάθεσης
συμβολαιογράφου, προστίθεται παρ. 4Α ως εξής:

«4Α. Συμβολαιογράφοι, στους οποίους έχει αναγνωρισθεί από την αρμόδια Διεύθυνση του Ηλεκτρονικού Εθνικού Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον εξήντα επτά τοις εκατό (67%) για τις κατωτέρω περιοριστικά αναφερόμενες παθήσεις:

α) νεοπλασία κατά την τελευταία πενταετία,

β) αιματολογικές κακοήθειες, δρεπανοκυτταρική αναιμία,

γ) σοβαρή ανοσοκαταστολή, συγγενή ή επίκτητη, μεταμοσχευμένοι που λαμβάνουν ≥ 2 ανοσοκατασταλτικά φάρμακα, HIV με CD4≤200/μL,

δ) χρόνια νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου με εξωνεφρική κάθαρση, χρόνια ηπατική ανεπάρκεια (κίρρωση),

ε) χρόνια αναπνευστικά νοσήματα μέτριου προς σοβαρού βαθμού: ασθενείς με άσθμα με δύο παροξύνσεις κατά το τελευταίο έτος, παρά τη μέγιστη αγωγή (με β - διεγέρτη και εισπνεόμενο κορτικοειδές), ασθενείς με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) που βρίσκονται σε οξυγονοθεραπεία κατ’ οίκον ή παρουσίασαν δύο παροξύνσεις κατά το τελευταίο έτος ή/και μία νοσηλεία σε νοσοκομείο, ασθενείς σε μόνιμη οξυγονοθεραπεία για άλλες αναπνευστικές παθήσεις,

στ) χρόνια καρδιαγγειακά νοσήματα, εφόσον παρουσιάζουν κλάσμα εξώθησης αριστεράς κοιλίας: ≤ 40%, ενεργό ισχαιμία του μυοκαρδίου, άνω του μετρίου βαθμού στένωση ή ανεπάρκεια μιτροειδούς ή αορτικής βαλβίδας, πνευμονική υπέρταση, μυοκαρδιοπάθειες,

ζ) αρρύθμιστο σακχαρώδη διαβήτη,

η) δυσμενείς, από πλευράς πρόγνωσης, μορφές σκλήρυνσης κατά πλάκας (πρωτοπαθής προϊούσα μορφή και περιπτώσεις δευτεροπαθούς προϊούσας μορφής της νόσου), με υπολειμματική κινητική σημειολογία (ημιπάρεση-ημιπληγία, παραπάρεση-παραπληγία, τετραπάρεση- τετραπληγία, παρεγκεφαλιδική συνδρομή, δυστονία, κ.λπ.) με Π.Α. ≥67%, μετά από δύο διετείς κρίσεις, επιτρέπεται οποτεδήποτε και ανεξάρτητα από άλλες προϋποθέσεις να μετατίθενται σε προσωποπαγή θέση σε πρώην ειρηνοδικειακή περιφέρεια της επιλογής τους, κατόπιν σχετικής αίτησής τους, η οποία υποβάλλεται στο Υπουργείο Δικαιοσύνης.

Αιτιολογική Έκθεση

Με την αξιολογούμενη ρύθμιση, προστίθεται παρ. 4Α στο άρθρο 28 του Κώδικα Συμβολαιογράφων, προκειμένου να επιτρέπεται η μετάθεση συμβολαιογράφων, στους οποίους έχει αναγνωρισθεί από την αρμόδια Διεύθυνση του Ηλεκτρονικού Εθνικού Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον εξήντα επτά τοις εκατό (67%) για τις περιοριστικά αναφερόμενες στην παρ. 4Α παθήσεις, σε προσωποπαγή θέση σε πρώην ειρηνοδικειακή περιφέρεια της επιλογής τους, με στόχο τη μέριμνα της Πολιτείας για τους συμβολαιογράφους που αντιμετωπίζουν αποδεδειγμένα σοβαρά προβλήματα υγείας και χρήζουν φροντίδας από το οικογενειακό τους περιβάλλον.

Το παρόν σχέδιο διάταξης επαναφέρει σε ισχύ, υπό αυστηρότερες προϋποθέσεις, διάταξη, η οποία είχε εισαχθεί με το άρθρο 50 του ν. 3689/2008 (Α’ 164) προκειμένου συμβολαιογράφοι που δεν πληρούσαν τις αντικειμενικές προϋποθέσεις μετάθεσης (ιδίως, έλλειψη κενών θέσεων σε μικρά Ειρηνοδικεία) και αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα υγείας να μετατίθενται και να ασκούν το επάγγελμα σε τόπο οικείο για αυτούς λαμβάνοντας την ιδιαίτερη φροντίδα του οικογενειακού περιβάλλοντος. Η ανωτέρω διάταξη καταργήθηκε με το δεύτερο εδάφιο της παρ. 7 του άρθρου 4 του ν. 3919/2011 (Α’ 32), περί της αρχής της επαγγελματικής ελευθερίας και της κατάργησης αδικαιολόγητων περιορισμών στην πρόσβαση και άσκηση επαγγελμάτων και με την παρ.8 του ιδίου άρθρου παρασχέθηκε εφάπαξ η δυνατότητα αύξησης των θέσεων των συμβολαιογράφων σε ποσοστό από δέκα τοις εκατό (10%) έως είκοσι τοις εκατό (20%). Εν τούτοις, η ratio της καταργημένης διάταξης του άρθρου 50 του ν. 3689/2008 διαφοροποιείτο του σκοπού του ν. 3919/2011. Αποσκοπούσε στη διευκόλυνση άσκησης των καθηκόντων βαρέως νοσούντων συμβολαιογράφων και πραγμάτωνε την ιδιαίτερη μέριμνα της Πολιτείας προς τη συγκεκριμένη κατηγορία.